Podatek dochodowy to obowiązkowa danina pobierana od dochodów osób fizycznych i prawnych. W Polsce występuje przede wszystkim jako PIT, dotyczący osób fizycznych, oraz CIT, który obejmuje osoby prawne, między innymi spółki. Wysokość zobowiązania zależy od rodzaju przychodu, kosztów, odliczeń i wybranej formy opodatkowania.
Co to jest podatek dochodowy?
Podatek dochodowy jest podatkiem bezpośrednim, ponieważ obciąża konkretną osobę lub podmiot uzyskujący przychód. Wpływy z niego trafiają do sektora publicznego i pomagają finansować między innymi edukację, ochronę zdrowia, administrację oraz infrastrukturę.
PIT to podatek dochodowy od osób fizycznych. Dotyczy na przykład pracowników, zleceniobiorców, emerytów, osób wynajmujących mieszkania oraz przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. Skrót PIT oznacza także formularze i zeznania składane przez podatników, choć sam podatek i deklaracja są odrębnymi pojęciami.
CIT to podatek dochodowy od osób prawnych. Rozliczają go między innymi spółki kapitałowe i inne podmioty posiadające osobowość prawną. W praktyce PIT odnosi się najczęściej do dochodów osób fizycznych, a CIT do dochodów przedsiębiorstw i organizacji objętych ustawą o podatku dochodowym od osób prawnych.
Do przychodów, które mogą podlegać PIT, należą między innymi:
- wynagrodzenie z umowy o pracę, umowy zlecenia lub umowy o dzieło
- dochód z działalności gospodarczej
- emerytura lub renta
- przychody z najmu, sprzedaży majątku albo kapitałów pieniężnych
Jak oblicza się podatek dochodowy?
Najważniejsze jest odróżnienie przychodu od dochodu. Przychód to suma uzyskanych wpływów. Dochód powstaje po odjęciu kosztów, które zostały poniesione w celu uzyskania tego przychodu. Przy ryczałcie ta zasada działa inaczej, ponieważ podatek oblicza się od przychodu, bez pomniejszania go o koszty uzyskania przychodu.
W uproszczeniu obliczenie podatku według zasad, w których uwzględnia się koszty, przebiega tak:
- Ustalenie przychodu – sumuje się opodatkowane wpływy uzyskane w danym okresie.
- Odjęcie kosztów – od przychodu odejmuje się wydatki związane z jego uzyskaniem, jeśli przepisy pozwalają je uwzględnić.
- Ustalenie dochodu – przychód pomniejszony o koszty daje dochód.
- Uwzględnienie odliczeń – niektóre ulgi i odliczenia mogą zmniejszyć dochód albo podatek.
- Obliczenie podatku – podstawę opodatkowania mnoży się przez właściwą stawkę.
Przykładowy schemat wygląda więc następująco: przychód minus koszty uzyskania przychodu równa się dochód, a dochód pomniejszony o dopuszczalne odliczenia daje podstawę opodatkowania. Dopiero od tej podstawy oblicza się podatek.
Przy skali podatkowej znaczenie ma także kwota wolna od podatku wynosząca 30 000 zł. Dotyczy ona dochodów opodatkowanych według skali. Nie oznacza to, że każda osoba otrzyma 30 000 zł zwrotu. Kwota wolna zmniejsza podatek obliczony od dochodu, a sposób jej uwzględnienia w trakcie roku zależy między innymi od złożenia formularza PIT-2.
Jakie są formy opodatkowania PIT?
Osoba prowadząca działalność gospodarczą może co do zasady rozliczać dochody według skali podatkowej, podatku liniowego albo ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Różnice dotyczą przede wszystkim podstawy opodatkowania, stawki oraz dostępnych ulg i preferencji.
| Forma opodatkowania | Stawka | Podstawa | Możliwości ulg i wspólnego rozliczenia |
|---|---|---|---|
| Skala podatkowa | 12% i 32% | Dochód | Kwota wolna, część ulg i co do zasady wspólne rozliczenie |
| Podatek liniowy | 19% | Dochód | Ograniczony zakres ulg, co do zasady brak wspólnego rozliczenia |
| Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych | 2%–17% | Przychód | Ograniczone odliczenia, brak rozliczania kosztów w podstawie podatku |
Skala podatkowa jest progresywna. W zakresie do 120 000 zł podstawy opodatkowania obowiązuje stawka 12%, a od nadwyżki ponad ten próg stosuje się 32%. Podatek liniowy oznacza stałą stawkę 19%, niezależną od wysokości dochodu, ale wiąże się z mniejszą liczbą preferencji.
Ryczałt może być korzystny przy działalności, w której koszty są niewielkie. Nie można jednak pomniejszyć przychodu o koszty uzyskania przychodu, dlatego przy wysokich wydatkach firmowych ta forma wymaga szczególnie uważnego porównania. Stawka ryczałtu zależy od rodzaju wykonywanej działalności.
Jak wygląda obliczenie podatku na przykładzie?
Załóżmy, że roczny dochód osoby rozliczającej się według skali wynosi 90 000 zł. Pomijamy inne ulgi i szczególne odliczenia, aby pokazać sam mechanizm.
Kwota wolna wynosi 30 000 zł, więc część dochodu podlegająca opodatkowaniu stawką 12% to 60 000 zł. Podatek przed uwzględnieniem zaliczek wynosi:
(90 000 zł – 30 000 zł) × 12% = 7 200 zł
W praktyce ostateczne rozliczenie może się różnić, ponieważ znaczenie mają między innymi składki, ulgi, koszty uzyskania przychodu oraz zaliczki pobrane w trakcie roku. Jeżeli pracownik złożył PIT-2, pracodawca może uwzględniać miesięczną kwotę zmniejszającą podatek już przy obliczaniu wynagrodzenia. Bez tego formularza kwota wolna może zostać rozliczona dopiero w zeznaniu rocznym.
Jak rozliczyć podatek dochodowy?
Roczne zeznanie składa się na formularzu właściwym dla rodzaju uzyskanych przychodów. Pracownicy i osoby uzyskujące przychody za pośrednictwem płatnika często korzystają z PIT-37, przedsiębiorcy rozliczający działalność na zasadach ogólnych z PIT-36, a osoby korzystające z ryczałtu z PIT-28.
Najpopularniejsze czynności związane z rozliczeniem PIT to:
- sprawdzenie danych i informacji przekazanych przez płatników
- uzupełnienie kosztów, ulg, odliczeń oraz sposobu rozliczenia
- weryfikacja kwoty podatku i wpłaconych zaliczek
- wysłanie zeznania elektronicznie albo złożenie go w formie papierowej
Usługa Twój e-PIT udostępniana na portalu podatki.gov.pl przygotowuje dla wielu podatników wstępne zeznanie. Można je zaakceptować, uzupełnić albo skorygować przed wysłaniem. Zeznanie za dany rok co do zasady składa się do 30 kwietnia następnego roku. Przygotowane przez administrację skarbową PIT-37 i PIT-38 mogą zostać automatycznie zaakceptowane 30 kwietnia, jeśli podatnik nie podejmie działania. Nie zwalnia to jednak z obowiązku sprawdzenia poprawności danych i dodania ulg, których system nie uwzględnił automatycznie.
Najprościej zapamiętać, że podatek dochodowy nie jest liczony zawsze od wszystkich otrzymanych pieniędzy. Najpierw ustala się przychód, następnie – jeśli dana forma na to pozwala – odejmuje koszty i odliczenia, a dopiero potem stosuje właściwą stawkę PIT albo CIT.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.
