Spóźnione zgłoszenie darowizny może oznaczać utratę pełnego zwolnienia z podatku, ale samo przekroczenie terminu nie powoduje automatycznie naliczenia stawki 20%. Jeżeli darowizna od osoby z tzw. grupy zerowej nie została zgłoszona w ciągu 6 miesięcy, co do zasady trzeba rozliczyć ją według skali dla I grupy podatkowej. W tym celu składa się zeznanie SD-3 i płaci podatek. Stawka 20% dotyczy innej sytuacji – powołania się na niezgłoszoną darowiznę dopiero podczas czynności organu podatkowego, gdy podatek nie został wcześniej zapłacony.
Co oznacza spóźnienie z formularzem SD-Z2?
Zwolnienie przewidziane w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn obejmuje między innymi darowizny od rodziców, dzieci, małżonka, rodzeństwa, dziadków, pasierba, ojczyma i macochy. Przy darowiźnie dokonanej bez udziału notariusza obdarowany powinien zgłosić nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy.
Przy darowiźnie pieniędzy trzeba też wykazać otrzymanie środków przelewem na rachunek obdarowanego, rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym, jeżeli wartość nabycia przekracza ustawowy limit. Sama wpłata gotówki przez obdarowanego na własne konto może zostać zakwestionowana, ponieważ nie potwierdza bezpośrednio przekazania pieniędzy przez darczyńcę.
Jeżeli termin minął, a nie ma podstaw do jego przywrócenia, podatnik zasadniczo traci prawo do zwolnienia. Nie oznacza to jednak, że urząd automatycznie wystawi podatek w wysokości 20%. Podatek trzeba rozliczyć według zasad właściwych dla I grupy podatkowej, czyli po uwzględnieniu kwoty wolnej i skali podatkowej.
Jaki podatek zapłacę po utracie zwolnienia?
Po utracie zwolnienia darowizna jest opodatkowana na zasadach dla I grupy podatkowej. Dla tej grupy stosuje się kwotę wolną od podatku oraz trzy przedziały skali. Przy ustalaniu podstawy opodatkowania bierze się pod uwagę nabycia od tej samej osoby w okresie wskazanym w ustawie, a nie wyłącznie pojedynczy przelew.
| Sytuacja | Podatek | Ryzyko dodatkowe |
|---|---|---|
| SD-Z2 złożone w terminie i spełnione pozostałe warunki | Brak podatku w ramach zwolnienia z art. 4a | Brak, jeżeli darowizna została prawidłowo udokumentowana |
| SD-Z2 złożone po terminie z własnej inicjatywy | Co do zasady podatek według skali dla I grupy, po zastosowaniu kwoty wolnej | Możliwa odpowiedzialność karnoskarbowa za niewykonanie obowiązku, zależnie od okoliczności |
| Darowizna ujawniona podczas czynności organu, bez wcześniejszej zapłaty podatku | Możliwa stawka sankcyjna 20% | Ryzyko sporu o moment powstania obowiązku podatkowego i przedawnienie |
W dostępnych materiałach wskazywana jest kwota wolna dla I grupy podatkowej w wysokości 36 120 zł. Przy darowiznach otrzymanych od kilku osób trzeba analizować limit odrębnie dla każdego darczyńcy oraz uwzględnić wcześniejsze nabycia. Ostateczne wyliczenie zależy od daty darowizny, jej wartości, relacji rodzinnej i aktualnych przepisów.
Przykładowo, jeżeli darowizna od osoby z I grupy przekracza kwotę wolną, podatek oblicza się od nadwyżki według właściwego przedziału skali. Dlatego przy wysokiej wartości darowizny przeoczenie formularza SD-Z2 może oznaczać realny koszt, mimo że sama darowizna od rodzica lub dziecka mogłaby zostać objęta pełnym zwolnieniem.
Kiedy grozi stawka 20%?
Stawka 20% nie jest automatyczną karą za spóźnienie z SD-Z2. Zgodnie z art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn może mieć zastosowanie wtedy, gdy obowiązek podatkowy powstaje wskutek powołania się przez podatnika na darowiznę przed organem podatkowym lub organem kontroli w toku określonych czynności, a należny podatek nie został wcześniej zapłacony.
Chodzi między innymi o sytuację, w której podatnik podczas kontroli źródła finansowania mieszkania, samochodu albo innego majątku wyjaśnia, że pieniądze pochodziły z dawnej, niezgłoszonej darowizny. Organ może wtedy badać zastosowanie art. 6 ust. 4 ustawy, czyli powstanie obowiązku podatkowego w momencie powołania się na nabycie.
Ryzyko stawki 20% jest związane przede wszystkim z następującymi okolicznościami:
- darowizna nie została wcześniej prawidłowo zgłoszona lub rozliczona,
- podatnik powołuje się na nią dopiero w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego albo kontroli,
- darowizna ma służyć wyjaśnieniu źródła pochodzenia majątku lub środków,
- należny podatek od darowizny nie został zapłacony przed powołaniem się na nią.
Dobrowolne uporządkowanie sprawy przed wszczęciem takich czynności nie daje automatycznej gwarancji określonego rozstrzygnięcia, ale różni się prawnie od ujawnienia darowizny dopiero podczas kontroli. Dlatego nie warto czekać na kontakt z urzędem, jeżeli podatnik sam stwierdził uchybienie.
Co zrobić, gdy termin już minął?
Kolejne działania zależą od formy darowizny i tego, czy urząd podjął już czynności. Najbezpieczniejsza kolejność wygląda następująco:
- Sprawdź formę darowizny – przy nabyciu nieruchomości lub udziału w nieruchomości w formie aktu notarialnego obdarowany co do zasady nie składa SD-Z2. Notariusz wykonuje obowiązki związane z podatkiem jako płatnik, a akt notarialny zastępuje zgłoszenie wymagane przy zwykłej umowie.
- Ustal, czy spełnione były warunki zwolnienia – przeanalizuj pokrewieństwo, datę otrzymania darowizny, jej wartość oraz sposób przekazania pieniędzy.
- Złóż SD-3, jeżeli zwolnienie nie przysługuje – zeznanie służy rozliczeniu podatku od darowizny według zasad ogólnych. Do dokumentów dołącz dowody przelewu, umowę i inne materiały potwierdzające wartość nabycia.
- Zapłać podatek po ustaleniu należności – dobrowolne uregulowanie podatku ogranicza ryzyko dalszych zaległości, ale nie zastępuje analizy ewentualnego czynnego żalu.
Czynny żal dotyczy odpowiedzialności karnej skarbowej. Może mieć znaczenie przy niezłożeniu zeznania SD-3 lub niezapłaceniu należnego podatku, jeżeli zostanie złożony przed skutecznym udokumentowaniem czynu przez organ i podatnik uzupełni wymagane obowiązki. Nie przywraca jednak automatycznie prawa do zwolnienia i nie zastępuje SD-Z2 ani wniosku o przywrócenie terminu.
Przedawnienie darowizny i zmiany od 2026 roku
Nie można bezpiecznie przyjąć, że po upływie 5 lat każda sprawa dotycząca niezgłoszonej darowizny jest zamknięta. Co do zasady art. 68 Ordynacji podatkowej przewiduje terminy dotyczące doręczenia decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe. Przy nieujawnieniu danych potrzebnych do ustalenia podatku termin może wynosić 5 lat, liczonych od końca roku, w którym powstał obowiązek podatkowy.
Problem pojawia się przy zastosowaniu art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli podatnik dopiero po latach powoła się przed organem na niezgłoszoną darowiznę, organ może twierdzić, że obowiązek podatkowy powstał właśnie wtedy. Upływ czasu nie daje więc automatycznej ochrony, zwłaszcza gdy podatnik sam ujawni darowiznę w toku czynności urzędu.
Od 7 stycznia 2026 r. art. 4c ustawy przewiduje możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie w określonych sytuacjach. Podatnik musi złożyć wniosek i uprawdopodobnić, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, na przykład z powodu hospitalizacji, ciężkiej choroby albo innego obiektywnego zdarzenia. Samo zapomnienie lub nieznajomość przepisów zwykle nie wystarczy.
Nowe rozwiązanie nie działa wstecz bez ograniczeń. Znaczenie mają przepisy przejściowe, w tym to, czy sześciomiesięczny termin upłynął już przed 7 stycznia 2026 r. Przy starszych darowiznach możliwość przywrócenia terminu może więc być wyłączona.
Najważniejsze rozróżnienie jest proste: dobrowolne rozliczenie spóźnionej darowizny zwykle prowadzi do podatku według skali dla I grupy, natomiast 20% wiąże się z powołaniem się na nieopodatkowaną darowiznę w toku czynności organu. Przed podjęciem działania trzeba sprawdzić także, czy darowizna była objęta aktem notarialnym i czy od 7 stycznia 2026 r. można skutecznie wnioskować o przywrócenie terminu.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej ani podatkowej. Przy wysokiej wartości darowizny, przekazaniu gotówki lub wszczętych czynnościach przez urząd skarbowy skutki należy ocenić na podstawie pełnej dokumentacji i aktualnego brzmienia przepisów.
