W podatku od spadków i darowizn funkcjonują trzy grupy podatkowe – I, II i III – oraz tzw. grupa 0. Przynależność zależy przede wszystkim od pokrewieństwa lub powinowactwa, a wpływa na kwotę wolną i stawkę podatku. Grupa 0 może korzystać z pełnego zwolnienia, ale tylko po spełnieniu warunków formalnych.
Kto należy do poszczególnych grup podatkowych?
Podział wynika z ustawy o podatku od spadków i darowizn. Grupa 0 nie jest odrębną grupą w takim samym znaczeniu jak grupy I–III. Obejmuje część osób zaliczanych do I grupy, którym przepisy przyznają szczególne zwolnienie.
| Grupa | Kto do niej należy? |
|---|---|
| Grupa 0 | Małżonek, dzieci, wnuki i prawnuki, rodzice, dziadkowie i pradziadkowie, pasierb, rodzeństwo, ojczym oraz macocha. |
| Grupa I | Osoby z grupy 0, a także teściowie, zięć i synowa. Do tej grupy zalicza się również osoby przysposobione oraz ich zstępnych. |
| Grupa II | Między innymi dzieci rodzeństwa, czyli siostrzeńcy i bratankowie, rodzeństwo rodziców, czyli ciotki i wujowie, małżonkowie rodzeństwa oraz rodzeństwo małżonka. |
| Grupa III | Pozostali nabywcy, w tym osoby niespokrewnione i niespowinowacone, na przykład partnerzy w nieformalnym związku lub znajomi. |
Przykładowo teściowa, teść, zięć i synowa należą do I grupy, ale nie do grupy 0. Oznacza to, że nie korzystają z pełnego zwolnienia przewidzianego dla najbliższej rodziny, tylko z kwoty wolnej i stawek właściwych dla I grupy.
Kwoty wolne i stawki podatku
Podatek oblicza się od nadwyżki ponad kwotę wolną właściwą dla danej grupy. Stawka rośnie wraz z wysokością tej nadwyżki.
| Grupa | Kwota wolna | Stawki od nadwyżki ponad kwotę wolną |
|---|---|---|
| I grupa | 36 120 zł | 3% do 11 833 zł, następnie 355 zł i 5% nadwyżki ponad 11 833 zł, a powyżej 23 665 zł – 946,60 zł i 7% nadwyżki. |
| II grupa | 27 090 zł | 7% do 11 833 zł, następnie 828,40 zł i 9% nadwyżki ponad 11 833 zł, a powyżej 23 665 zł – 1 893,30 zł i 12% nadwyżki. |
| III grupa | 5 733 zł | 12% do 11 833 zł, następnie 1 420 zł i 16% nadwyżki ponad 11 833 zł, a powyżej 23 665 zł – 3 313,20 zł i 20% nadwyżki. |
Kwoty wolne nie dotyczą pojedynczego przekazania rozpatrywanego w oderwaniu od wcześniejszych zdarzeń. Sumuje się wartość nabyć od tej samej osoby z okresu 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia i dolicza wartość tego ostatniego nabycia. Jeżeli łączna wartość nie przekracza kwoty wolnej, co do zasady nie powstaje podatek według zwykłych zasad.
Grupa 0 – kiedy można skorzystać ze zwolnienia?
Grupa 0 obejmuje najbliższych członków rodziny wskazanych w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zwolnienie może objąć nabycie majątku bez względu na jego wartość, jeżeli podatnik spełni wymagania formalne.
Aby zachować prawo do zwolnienia, trzeba:
- Złożyć formularz SD-Z2 we właściwym urzędzie skarbowym w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego, jeżeli zgłoszenie jest wymagane.
- Przy darowiźnie pieniężnej udokumentować otrzymanie środków na rachunek płatniczy, rachunek bankowy albo przekazem pocztowym.
- Zachować dokumenty potwierdzające nabycie oraz przekazanie pieniędzy.
Przy nabyciu dokonanym w formie aktu notarialnego zgłoszenie może nie być potrzebne, ponieważ obowiązki informacyjne wykonuje notariusz. W razie wątpliwości trzeba sprawdzić, czy dana czynność rzeczywiście korzysta z tego wyjątku.
Przekroczenie 6-miesięcznego terminu może pozbawić podatnika zwolnienia z grupy 0. Wtedy nabycie rozlicza się według zasad I grupy, z kwotą wolną 36 120 zł i stawkami od 3% do 7%.
Nieujawniona darowizna może mieć jeszcze poważniejsze konsekwencje. Jeżeli podatnik powoła się na nią dopiero podczas czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej albo kontroli celno-skarbowej, a podatek nie został wcześniej zapłacony, zastosowanie może znaleźć sankcyjna stawka 20%. Dotyczy to darowizny lub polecenia darczyńcy ujawnionych w takich okolicznościach.
Co zrobić po otrzymaniu spadku lub darowizny?
Podstawowe czynności zależą od rodzaju nabycia, jego wartości i relacji z darczyńcą lub spadkodawcą. W typowej sytuacji należy:
- Ustalić, do której grupy podatkowej należy nabywca.
- Sprawdzić właściwą kwotę wolną i zsumować wcześniejsze nabycia od tej samej osoby z 5 lat.
- Złożyć SD-Z2, jeżeli nabycie korzysta ze zwolnienia grupy 0 i zgłoszenie jest wymagane.
- Złożyć właściwe zeznanie podatkowe, jeżeli powstaje obowiązek rozliczenia podatku.
- Opłacić podatek w terminie 14 dni od doręczenia decyzji urzędu skarbowego określającej jego wysokość.
Przy dużej wartości majątku, kilku darowiznach albo nietypowej relacji rodzinnej znaczenie może mieć dokładna data nabycia, sposób przekazania pieniędzy i dokumentacja. W takich sprawach bezpieczniej zweryfikować rozliczenie na podstawie aktualnych przepisów i dokumentów dotyczących konkretnej czynności.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przepisy oraz kwoty wolne mogą się zmieniać, dlatego przed złożeniem dokumentów należy sprawdzić aktualne informacje w ustawie o podatku od spadków i darowizn lub w urzędzie skarbowym.
