Strona główna  /  Podatki firmowe  /  Działalność gospodarcza – jaki podatek wybrać?

Działalność gospodarcza – jaki podatek wybrać?

Podatki firmowe
Kalkulator, dokumenty i przybory do pisania na biurku

Najczęściej skala podatkowa sprawdza się przy wysokich kosztach, korzystaniu z ulg lub wspólnym rozliczeniu z małżonkiem. Podatek liniowy warto przeanalizować przy wysokim i stabilnym dochodzie, a ryczałt – gdy koszty są niskie, a działalność ma korzystną stawkę. Ostateczny wybór powinien uwzględniać także składkę zdrowotną, ograniczenia branżowe i termin zgłoszenia.

Jak szybko ocenić, która forma będzie korzystna?

Najpierw rozdziel dwie wartości. Przychód to kwoty należne firmie za sprzedaż towarów lub usług. Dochód to przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodów. Skala podatkowa i podatek liniowy obciążają dochód, natomiast ryczałt od przychodów ewidencjonowanych – przychód.

Ta różnica decyduje o opłacalności. Przy zakupie towarów, drogim sprzęcie, wynajmie lokalu, zatrudnianiu pracowników lub dużych wydatkach na podwykonawców możliwość rozliczenia kosztów może mieć większe znaczenie niż sama stawka podatku. Ryczałt, mimo niskiej stawki, może wtedy prowadzić do wyższego obciążenia, ponieważ nie pomniejszysz przychodu o koszty.

Przed wyborem odpowiedz sobie na pytania z poniższej listy:

  • Koszty działalności – czy firma będzie ponosić wysokie wydatki na towary, lokal, samochód, sprzęt lub podwykonawców?
  • Dochód – jaki dochód roczny przewidujesz po odjęciu kosztów?
  • Ulgi i rodzina – czy chcesz korzystać z ulg albo rozliczać się wspólnie z małżonkiem?
  • Rodzaj działalności – czy Twoja branża jest objęta wyłączeniami z ryczałtu i jaka stawka ryczałtu miałaby zastosowanie?
  • Składka zdrowotna – jak wybrana forma wpłynie na miesięczne i roczne obciążenia?

Wstępna reguła jest prosta: wysokie koszty przemawiają za skalą albo podatkiem liniowym, a niskie koszty mogą przemawiać za ryczałtem. Nie jest to jednak automatyczna odpowiedź, ponieważ znaczenie mają także dochód, ulgi i składka zdrowotna.

Trzy główne formy opodatkowania – porównanie

Forma Podstawa opodatkowania Główna zaleta Główna wada
Skala podatkowa Dochód, stawki 12% i 32% Ulgi i możliwość wspólnego rozliczenia 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł dochodu
Podatek liniowy Dochód, stawka 19% Stała stawka niezależna od wysokości dochodu Ograniczony dostęp do ulg i brak wspólnego rozliczenia
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych Przychód, stawka zależna od rodzaju działalności Prostsze rozliczenia i korzystna stawka przy niskich kosztach Brak odliczania kosztów uzyskania przychodów

Skala, liniowy czy ryczałt – szczegółowe różnice

Skala podatkowa

Skala podatkowa, czyli zasady ogólne, jest formą domyślną. Stosujesz ją, jeśli nie wybierzesz podatku liniowego ani ryczałtu. Podatek wynosi 12% podstawy do 120 000 zł dochodu oraz 32% od nadwyżki ponad ten próg.

Skala zwykle pasuje do firmy, która ma istotne koszty, nieregularne dochody albo korzysta z preferencji rodzinnych. Daje możliwość rozliczenia z małżonkiem, rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca dziecko oraz korzystania z wielu ulg. Można również rozliczyć stratę z działalności na zasadach przewidzianych w przepisach.

Minusem jest progresywna stawka. Przy wysokim dochodzie część podstawy trafia do drugiego progu. Skala wymaga też prowadzenia PKPiR albo ksiąg rachunkowych, zależnie od sytuacji przedsiębiorcy.

Podatek liniowy

Podatek liniowy wynosi 19% dochodu, niezależnie od jego wysokości. Koszty uzyskania przychodów nadal pomniejszają podstawę opodatkowania, dlatego ta forma może być interesująca przy wysokim i stabilnym dochodzie oraz znaczących kosztach firmowych.

Wybierając liniowy, rezygnujesz jednak z większości preferencji dostępnych na skali. Co do zasady nie rozliczysz się wspólnie z małżonkiem ani jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Ograniczony jest także zakres ulg. Podatek liniowy nie może być stosowany w określonych przypadkach świadczenia usług na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy, gdy odpowiadają one czynnościom wykonywanym w ramach stosunku pracy.

W praktyce należy porównać nie tylko 19% liniowego z 12% i 32% skali, lecz także utracone ulgi, wspólne rozliczenie i składkę zdrowotną.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Na ryczałcie podatek oblicza się od przychodu, bez pomniejszania go o koszty uzyskania przychodów. Stawka zależy od rodzaju wykonywanej działalności i może mieścić się w przedziale od 2% do 17%. Dlatego przed wyborem trzeba prawidłowo określić rodzaj usług lub sprzedaży oraz właściwą stawkę.

Ryczałt często pasuje do działalności usługowej o niskich kosztach. Przy dużych wydatkach jego niska stawka może być pozorna, ponieważ podatek obejmie również kwotę, która w innych formach zostałaby pomniejszona o koszty.

Ryczałt jest wyłączony dla niektórych rodzajów działalności, między innymi w określonych przypadkach dotyczących aptek, kantorów czy handlu częściami i akcesoriami do pojazdów. Ograniczenia mogą też dotyczyć świadczenia usług na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy. W spółce cywilnej lub jawnej ryczałt muszą wybrać wszyscy wspólnicy, jeśli chcą stosować tę formę.

Przy ryczałcie prowadzi się ewidencję przychodów, a dostęp do ulg i preferencji jest węższy niż przy skali. Nie można też rozliczyć straty podatkowej w taki sposób jak przy opodatkowaniu dochodu.

Składka zdrowotna zmienia końcowy rachunek

Porównanie samych stawek PIT może prowadzić do błędnego wyboru. Składka zdrowotna zależy od formy opodatkowania i wysokości dochodów. Przy skali wynosi 9% podstawy wymiaru, a przy podatku liniowym 4,9% dochodu, z uwzględnieniem zasad dotyczących minimalnej podstawy i rocznego rozliczenia.

Na ryczałcie składka zdrowotna jest powiązana z określoną podstawą zależną od poziomu przychodów. Nie można więc zakładać, że ta sama firma zapłaci podobną kwotę niezależnie od wybranej formy. Przy dokładnym porównaniu trzeba policzyć podatek, składki społeczne, składkę zdrowotną oraz wpływ ulg.

Przy skomplikowanych wyliczeniach składki zdrowotnej skonsultuj się z księgowym lub doradcą podatkowym. Szczególnej ostrożności wymagają działalności z dużymi wahaniami przychodu, zmianą formy w trakcie prowadzenia firmy albo kilkoma źródłami dochodu.

Karta podatkowa nie jest obecnie dostępna dla nowych przedsiębiorców. Mogą ją kontynuować wyłącznie podatnicy, którzy byli nią opodatkowani przed 2022 rokiem i zachowali do tego prawo.

Jak wybrać albo zmienić formę opodatkowania?

Jeżeli wybierasz skalę, nie musisz składać odrębnego oświadczenia. Podatek liniowy lub ryczałt zgłasza się właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego, także za pośrednictwem CEIDG.

Obowiązuje termin do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym uzyskasz pierwszy przychód w danym roku podatkowym. Jeżeli pierwszy przychód pojawi się w grudniu, termin upływa z końcem roku.

  1. Oszacuj przychody, koszty i dochód na cały rok.
  2. Sprawdź, czy rodzaj działalności oraz relacje z pracodawcą nie wykluczają ryczałtu lub podatku liniowego.
  3. Porównaj PIT, składkę zdrowotną, dostępne ulgi i możliwość wspólnego rozliczenia.
  4. Złóż oświadczenie przez CEIDG albo bezpośrednio w urzędzie skarbowym przed upływem terminu.
  5. Zachowaj potwierdzenie wyboru i przekaż informacje księgowości, aby właściwie prowadzić ewidencję.

Przegapienie terminu zwykle oznacza pozostanie przy skali podatkowej w danym roku. Dlatego decyzję trzeba podjąć przed wystawieniem pierwszych faktur i rozpoczęciem rozliczeń zaliczek.

Najbezpieczniej zacząć od symulacji trzech wariantów na podstawie realnych danych firmy. Jeśli koszty są wysokie lub korzystasz z ulg, zacznij porównanie od skali i podatku liniowego. Jeśli koszty są niewielkie, sprawdź ryczałt, ale dopiero po potwierdzeniu właściwej stawki i wpływu składki zdrowotnej.


Artykuł nie stanowi porady podatkowej ani prawnej. Przepisy i wartości wpływające na rozliczenia mogą się zmieniać, dlatego przed wyborem formy opodatkowania sprawdź aktualne regulacje lub skonsultuj swoją sytuację z księgowym albo doradcą podatkowym.

Redakcja program-pit.org.pl

Program-pit to poradnik podatkowy. Wyjaśniamy, jak rozliczyć PIT i skorzystać z ulg, jak opodatkowana jest sprzedaż, darowizna i spadek oraz jak sprawdzić podatek od nieruchomości w swojej gminie. Piszemy też o podatkach w firmie i o rozliczeniach z zagranicą. Treści mają charakter informacyjny i nie zastępują porady doradcy podatkowego.

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?