Progi podatkowe w PIT liczy się od dochodu, a nie od przychodu ani wynagrodzenia netto. W 2026 roku pierwszy próg obejmuje podstawę do 120 000 zł i jest objęty stawką 12%, a 32% dotyczy wyłącznie nadwyżki ponad tę kwotę. Przychód pomniejsza się między innymi o koszty uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenia społeczne.
Przychód, dochód i podstawa opodatkowania – czym się różnią?
Przychód to kwota uzyskana z pracy, umów lub działalności gospodarczej przed uwzględnieniem kosztów i części odliczeń. Dochód powstaje po odjęciu kosztów uzyskania przychodu oraz składek na ubezpieczenia społeczne, czyli między innymi składek ZUS, o ile nie zostały już ujęte w kosztach.
W dalszym obliczeniu dochód może zostać pomniejszony o ulgi odliczane od dochodu, na przykład wpłaty na IKZE albo niektóre darowizny. Otrzymana wartość to podstawa obliczenia podatku. To ją porównuje się z limitem 120 000 zł.
| Termin | Definicja | Znaczenie dla progów |
|---|---|---|
| Przychód | Kwota wpływów przed odliczeniem kosztów i składek. | Sam przychód nie decyduje o wejściu w próg. |
| Dochód | Przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu i składki społeczne. | Jest punktem wyjścia do ustalenia podstawy. |
| Podstawa opodatkowania | Dochód po uwzględnieniu odliczeń od dochodu. | To ją porównuje się z limitem 120 000 zł. |
Kwota 120 000 zł nie oznacza więc ani rocznego wynagrodzenia brutto, ani kwoty otrzymanej na konto. Przy tej samej pensji brutto podstawa może różnić się między podatnikami, na przykład z powodu innych kosztów pracowniczych, składek lub ulg.
Jak obliczyć podstawę opodatkowania?
W uproszczeniu przejście od przychodu do wartości porównywanej z progiem wygląda następująco:
- Ustal przychód brutto – zsumuj przychody podlegające opodatkowaniu według skali, na przykład z etatu, zlecenia lub działalności na zasadach ogólnych.
- Odejmij koszty uzyskania przychodu – pracownicze, z umów cywilnoprawnych albo faktycznie poniesione i udokumentowane koszty firmowe.
- Odejmij składki na ubezpieczenia społeczne – składki ZUS pomniejszają dochód, jeżeli nie zostały zaliczone wcześniej do kosztów działalności. Składka zdrowotna działa inaczej i nie jest tym samym odliczeniem.
- Uwzględnij ulgi odliczane od dochodu – w określonych warunkach mogą to być między innymi wpłaty na IKZE, ulga internetowa, ulga rehabilitacyjna lub darowizny.
Wynik stanowi podstawę obliczenia podatku. Ulgi odliczane bezpośrednio od podatku, na przykład ulga na dzieci, nie obniżają samego progu. Pomniejszają podatek dopiero po jego wyliczeniu.
Dlaczego rozróżnienie ma znaczenie?
Przekroczenie 120 000 zł przychodu nie oznacza automatycznie wejścia w drugi próg. Znaczenie ma dopiero podstawa obliczenia podatku po uwzględnieniu kosztów, składek społecznych i odliczeń. Dlatego pracownik może mieć wynagrodzenie brutto wyższe niż 120 000 zł rocznie, a mimo to przez pewien czas pozostawać poniżej granicy podstawy.
Przy działalności gospodarczej opodatkowanej skalą działa ta sama zasada. Podstawę tworzy dochód firmy, czyli przychód pomniejszony o koszty prowadzenia działalności, a następnie uwzględnia się właściwe odliczenia. Inaczej jest przy podatku liniowym i ryczałcie, ponieważ te formy opodatkowania nie korzystają z klasycznego mechanizmu progów skali.
Najczęściej pomocne w obniżeniu podstawy są następujące elementy:
- Koszty uzyskania przychodu – zmniejszają dochód, jeśli spełniają warunki ustawowe.
- Składki społeczne ZUS – mogą obniżyć dochód pracownika lub przedsiębiorcy.
- Ulgi odliczane od dochodu – między innymi wpłaty na IKZE, darowizny lub ulga rehabilitacyjna.
- Wspólne rozliczenie z małżonkiem – przy spełnieniu warunków dochody sumuje się, dzieli na pół, a podatek obliczony od połowy mnoży przez dwa.
Wspólne rozliczenie może być korzystne zwłaszcza wtedy, gdy dochody małżonków wyraźnie się różnią. W praktyce pozwala objąć stawką 12% łączną podstawę sięgającą 240 000 zł, ponieważ każda połowa jest porównywana z limitem 120 000 zł. Zastosowanie tego rozwiązania zależy jednak od spełnienia ustawowych warunków.
Jak działa stawka 32%?
Po przekroczeniu 120 000 zł nie cały dochód zostaje objęty stawką 32%. Pierwsze 120 000 zł nadal rozlicza się według zasad pierwszego przedziału skali, a 32% dotyczy wyłącznie nadwyżki.
Dla podstawy przekraczającej limit uproszczony wzór wygląda tak:
Podatek = 10 800 zł + 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł.
Przykładowo przy podstawie 140 000 zł nadwyżka wynosi 20 000 zł. Podatek według skali to 10 800 zł plus 6 400 zł, czyli łącznie 17 200 zł, przed uwzględnieniem ulg odliczanych od podatku. Nie jest to 32% od całych 140 000 zł.
Skala podatkowa uwzględnia także kwotę wolną od podatku w wysokości 30 000 zł. Odpowiada jej kwota zmniejszająca podatek wynosząca 3 600 zł. Nie należy jednak mylić kwoty wolnej z samym progiem. 30 000 zł określa część dochodu, od której podatek nie jest pobierany, natomiast 120 000 zł wyznacza granicę zastosowania wyższej stawki.
Jeśli masz kilka źródeł dochodu opodatkowanych skalą, próg ustala się łącznie dla tych źródeł. Każdy pracodawca może znać tylko własne wypłaty, dlatego zaliczki pobierane w trakcie roku nie zawsze uwzględniają przekroczenie limitu. Różnica może wtedy pojawić się dopiero w zeznaniu rocznym.
Najważniejsze jest to, że próg podatkowy dotyczy podstawy obliczenia podatku, a nie samego przychodu. Koszty, składki społeczne i ulgi mogą zmienić wynik, natomiast wejście w drugi próg oznacza opodatkowanie stawką 32% tylko dodatkowej części dochodu.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. W przypadku dochodów z wielu źródeł, działalności gospodarczej lub nietypowych odliczeń skonsultuj rozliczenie z doradcą podatkowym.